زنان روستایی ۵۱ درصد در تولید لبنیات نقش دارند

هفته‌نامه‌ی دهقان/ حشمت‌الله حبیبی
سالانه نزدیک به یک میلیون و ۹۳۶ هزار متریک تن شیر در کشور تولید می‌شود که در این بخش، ۵۱ درصد سهم را در مالداری و تولید لبنیات، زنان روستایی دارند.
ریاست خدمات مالداری وزارت زراعت، آبیاری و مالداری می‌گوید، بر اساس نفوس کشور، جمعیت کنونی، به حدود دو میلیون و ۹۲۰ متریک تن مواد لبنی نیاز دارند که از آن جمله، یک میلیون و ۹۳۶ متریک تن آن در داخل کشور تولید می‌شود، و بیش از ۹۸۴ متریک تن کمبود احساس شده که از سایر کشورها وارد می‌گردد.
عزیزاحمد ذکی مسوول انکشاف و بازاریابی لبنیات ریاست خدمات مالداری وزارت زراعت می‌گوید: «۴.۹ میلیون گاو در افغانستان پرورش می‌شود که نزدیک به ۲.۱ میلیون تای آن شیری و باقی‌مانده گاو گوشتی و ۶۵ تا ۷۰ فی‌صد گوساله می‌باشند که از لحاظ گوشت خوش‌کیفیت بوده و به قیمت مناسب فروخته می‌شود.
وی مالداری را ستون فقرات اقتصاد روستایی خوانده و بر نقش ارزنده‌ی زنان در پرورش حیوانات و به دست آوردن شیر تاکید کرد. او می‌گوید: «محصولات مالداری، خصوصاً مواد لبنی، و گوشت ستون فقرات اقتصاد روستایی مردم افغانستان را تشکیل می‌دهد، نزدیک به ۵۱ فی‌صد زنان در تربیت حیوانات شیری در روستاها نقش ارزنده دارند، معمولا شیر مازاد مالداران در همان روستا به مصرف می‌رسد و ارزش غذایی آن را تشکیل می‌دهد.»
ذکی علاوه کرد: «سالانه ۶۰.۵ لیتر شیر برای هر فرد تولید می‌شود در حالی‌که مصرف هر فرد ۹۱.۲۵ لیتر در سال می‌باشد، افغانستان سالانه ۶۲.۷ میلیون کیلوگرام به ارزش ۹.۶۲ میلیون دالر مواد لبنی را از سایر کشور‌ها وارد می‌کند.»
در افغانستان بیش‌ترین شیر در روستاها و فارم‌ها تولید و بعد از انتقال به مراکز پروسس، به مواد لبنی مختلف بدل گردیده و بعد از بسته‌بندی در شهرها استفاده می‌شود و بر علاوه، مالداران به شیوه‌های محلی شیر را به قروت، چکه، ماست و غیره تبدیل می‌کنند و می‌فروشند.
شیر، پنیر، چکه، مسکه، ماست، و قیماق از تولیدات عمده لبنیات داخلی افغانستان است که به شکل صنعتی در فابریکه‌ها و هم‌چنان در اکثر ولسوالی‌های کشور به صورت سنتی تهیه می‌شود.
هرات، بلخ، ننگرهار، بدخشان، سمنگان، تخار، نورستان، جوزجان، فاریاب، قندهار از ولایت‌هایی هستند که بیش‌ترین لبنیات را تولید می‌کنند. در این ولایت‌ها مالداری، فارم‌های گاوداری و ترویج آن، فراوان است.
وزارت زراعت، آبیاری و مالداری جهت رشد مالداری و افزایش تولید مواد لبنی، مخصوصاً شیر، ۸۲ مرکز جمع‌آوری شیر را احداث و تجهیز کرده است. هم‌چنان پنج فابریکه پروسس مواد لبنی و ۱۰ فابریکه تولید خوراکه حیوانی را در این بخش احداث کرده و مجهّز ساخته است.
این وزارت ۸۰ کوپراتیف تولیدکننده‌ی شیر، پنج اتحادیه ولایتی لبنیات و دو اتحادیه گاوداری و اتحادیه تولیدکننده‌گان لبنیات را در افغانستان ایجاد کرده است. همین گونه در سراسر افغانستان، ۷۵۱ فارم‌های تجارتی و نیمه‌تجارتی گاوهای شیری را نیز وزارت زراعت ایجاد کرده است.
پنج فابریکه کوپراتیفی پروسس مواد لبنی در ولایات کابل، بلخ، ننگرهار، هرات و کندز فعالیت دارند که هر کدام شیر مالداران دو و یا سه ولایات هم‌جوارشان را نیز جمع‌آوری و پروسس می‌کنند.
در حال حاضر ۲۴ فابریکه پروسس مواد لبنی در کشور با ماشین‌آلات مجهز و معیاری، محصولات لبنی با کیفیت را بعد از پاستورایز، پروسس و بسته‌بندی می‌کنند و در دست‌رس مردم قرار می‌دهند.
این در حالی است که وزارت زراعت آبیاری و مالداری در سال جاری شش مرکز جمع‌آوری شیر را با سرد کن شیر و تجهیزات مکمل، در شش ولایت کشور (غزنی، لغمان، پکتیا، کاپیسا، میدان وردک و کابل) اعمار می‌کند. هر کدام این مرکزها ظرفیت دو هزار و ۵۰۰ لیتر شیر را خواهد داشت. این مرکزها با بودجه ۲۰ میلیون و ۲۵۰ هزار افغانی در حال ساخت‌وساز اند که کار ساختمانی همه، تقریباً ۷۵ درصد پیش رفته است. بعد از تکمیل شدن این مراکز، شیر مالداران در این مرکزها جمع‌آوری و بعداً به شکل معیاری به فابریکه‌های پروسس مواد لبنی انتقال داده می‌شود.
قرار است که یک فابریکه پروسس مواد لبنی با ظرفیت پروسس ۴۰ هزار لیتر شیر در روز و با سیستم (UHT ) در ساحه هشت جریب زمین ساخته شود و شیر خام را از ولایات کابل، لوگر و پروان جمع‌آوری و پروسس کند. این فابریکه، یکی از پروژه‌های مهم وزارت زراعت در این سکتور می‌باشد که پول عملی‌سازی آن توسط صندوق بین‌المللی انکشاف زراعت (IFAD ) تمویل می‌گردد.